Thứ tư, ngày 21/08/2019 12:14:29 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

08:00:00 - Thứ năm, 07/02/2019 Phản biện để kiến tạo


Cập nhật: 7h17' ngày 10/02/2019


 

Những năm qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã để lại những dấu ấn đặc biệt trong hoạt động phản biện xă hội. Trước thềm nhiệm kỳ 2019-2024, các vị trong các Hội đồng Tư vấn (HĐTV) UBTƯ MTTQ Việt Nam đã có những chia sẻ với Đại Đoàn Kết về chức năng này của Mặt trận để hướng tới mục tiêu kiến tạo, xây dựng đất nước.

Phản biện để kiến tạo

Ông Đỗ Duy Thường.

Chọn vấn đề sát sườn với dân để phản biện

Đề cập tới vấn đề phản biện để kiến tạo, ông Đỗ Duy Thường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, Phó Chủ nhiệm HĐTV Dân chủ - Pháp luật bày tỏ, xây dựng một chính phủ kiến tạo, liêm chính, hành động và phục vụ là tạo ra thể chế quản trị hiệu quả. Đó là một Chính phủ mạnh, một nền công vụ chuyên nghiệp, gọn nhẹ, minh bạch, luôn sáng tạo, cống hiến, phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc.

Đứng về góc độ pháp luật ông Thường kiến giải, nói kiến tạo chính là việc Nhà nước phải xây dựng được các văn bản pháp luật đầy đủ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội để có thể hội nhập sâu, rộng vào các hoạt động của quốc tế trong quan hệ với các nước trên thế giới. 

Thứ nữa là các đạo luật ấy phải đảm bảo làm sao để khuyến khích phát triển được sản xuất, nâng cao được đời sống cho người dân, phải tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư vào Việt Nam ngày càng nhiều hơn. 

“Đảng, Nhà nước đã có chiến lược xây dựng pháp luật đến năm 2020 phải hoàn thành về thể chế pháp luật trên tất cả các lĩnh vực của đời sống, kinh tế, chính trị, xã hội. Chính vì vậy phản biện phải góp phần xây dựng pháp luật ngày càng hoàn chỉnh hơn. Nói đến kiến tạo là phải hiểu được sâu sắc ý nghĩa đó”, ông Thường khẳng định.

Theo ông Đỗ Duy Thường, muốn kiến tạo thì phải quản trị đất nước và thực hiện “ráo riết” lĩnh vực cải cách hành chính. Hiện nay, nhiều địa phương người dân vẫn băn khoăn về cung cách phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước còn nhiều thủ tục quá rườm rà. Trình tự thực hiện qua nhiều cấp duyệt và triển khai. Thành phần, số lượng hồ sơ vẫn còn quá nhiều giấy phép con, loại hồ sơ... Đây chính là cản trở cho người dân khi đi làm các thủ tục hành chính. 

“Một bộ phận nhân viên hành chính cấp xã còn chưa được đào tạo cơ bản, thái độ phục vụ, đạo đức công vụ của bộ phận cán bộ, nhân viên ở một số nơi chưa được đảm bảo, kỷ cương pháp luật hành chính còn bỏ ngỏ, lỏng lẻo và chưa nghiêm”- ông Thường nêu thực tế. 
Do đó, ông Thường cho rằng, cải cách hành chính thì phải tập trung vào cải cách thủ tục. Đó là vấn đề đang vướng mắc, hạn chế nhiều nhất. Hiện nay, việc liên thông trong cải cách hành chính từ Chính phủ xuống tới tỉnh, huyện, xã vẫn bị “cắt khúc”. 

“Đến nay ta vẫn chưa làm được liên thông căn cước công dân. Theo tôi, cái cần thiết là phải lập được danh sách mã căn cước công dân của trên 90 triệu người dân Việt Nam, để khi người Việt Nam chúng ta đi tới bất kỳ đâu trên thế giới, chỉ cần mở điện thoại truy cập là có thể biết được số căn cước của từng công dân, rồi mã số thuế của tất cả mọi người. Liên thông còn là việc khi giải quyết các thủ tục hành chính người dân ở xã không còn phải chạy lên huyện, người dân ở huyện không còn phải chạy lên tỉnh, mà họ chỉ cần ngồi ở nhà là có thể truy cập mạng để làm”- ông Thường ví dụ.

Muốn phản biện trúng và đúng, ông Đỗ Duy Thường cho rằng cần phản biện vào các dự thảo chủ trương, chính sách, những dự án pháp luật, chương trình dự án liên quan tới quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của người dân. Muốn phản biện hiệu quả, phải chọn được những vấn đề liên quan tới lợi ích sát sườn của người dân.

Tuy nhiên ông Thường cũng bày tỏ băn khoăn khi nhận thức về vai trò vị trí  phản biện của Mặt trận còn hạn chế. Do lĩnh vực phản biện còn rất mới, nên rất cần được khai thác nhiều hơn nữa. 

“Phạm vi của phản biện xã hội rất rộng bao quát mọi lĩnh vực đời sống, kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh, quốc phòng, an sinh. Do đó, nên chọn những vấn đề nhân dân bức xúc để phản biện. Phản biện của Mặt trận phải mang được tính quần chúng rộng rãi trên cơ sở tập hợp được rất nhiều ý kiến của nhân dân”- ông Thường đề xuất.

Để nâng cao hiệu quả của phản biện, ông Thường kiến nghị, cần hoàn thiện hoạt động của HĐTV, Ban tư vấn, cộng tác viên. Ngoài ra, các HĐTV cần lựa chọn thành viên là những nhân sĩ, trí thức có uy tín với xã hội để tiếng nói của họ có trọng lượng, tầm ảnh hưởng cũng như có sức lan tỏa rộng lớn trong xã hội để cùng nhau giải quyết những vấn đề bức xúc của dân. 

“Cần có chế độ khen thưởng định kỳ đối với thành viên tư vấn, cộng tác viên có nhiều năm tham gia HĐTV, Ban Tư vấn cho phù hợp và tương xứng với công sức của các chuyên gia, các nhà khoa học và những người có bề dày kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn”- ông Thường mong muốn. 

Phản biện để kiến tạo

Ông Nguyễn Túc.

Đừng để tâm lý “e ngại” khi phản biện

Gần 50 năm gắn bó với công tác Mặt trận, điều mà ông Nguyễn Túc- Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, Chủ nhiệm HĐTV Văn hóa - Xă hội, cảm nhận rõ những bước chuyển biến lớn của Mặt trận trong hoạt động phản biện xă hội. 

Từng tham gia nhiều kỳ họp thường niên tổng kết Quy chế phối hợp công tác giữa Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam với Chính phủ, điều mà ông tâm đắc nhất chính là sự ghi nhận từ phía Chính phủ khi khẳng định rằng, chính hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận trong những năm qua đã giúp cho Chính phủ bớt quan liêu, xa dân hơn.

Ông Nguyễn Túc khẳng định, trong nhiệm kỳ qua, các HĐTV của UBTƯ MTTQ Việt Nam đã giúp cho Ban Thường trực có nhiều ý kiến tham vấn đối với các dự thảo chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước. Tín hiệu tích cực, chính là việc các cơ quan của Nhà nước đã tiếp thu nhiều ý kiến của Mặt trận tham gia góp ý. Đây là minh chứng sống động nhất cho thấy công tác phản biện xã hội đã đi vào thực chất chứ không phải chỉ là để lấy ý kiến một cách hình thức.

Tuy vậy ông Túc cũng thẳng thắn cho rằng, thực tế vẫn còn những chính sách xa dân, còn chưa sát với nguyện vọng của người dân. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, khi chúng ta phấn đấu cho một  xã hội dân chủ, xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thì rất cần giám sát, phản biện xã hội để góp phần kiến tạo, dựng xây đất nước.

Theo ông Nguyễn Túc, qua giám sát, phản biện xã hội là để phát hiện điều gì chưa hợp lý về các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước. Từ thực tiễn đời sống để phản biện, đề xuất những phương án, giải pháp tốt hơn.

“Phản biện xã hội phải mang tính xây dựng nhưng cũng không thể xuôi chiều hoàn toàn nếu thực tế còn những bất hợp lý. Phản biện xã hội là làm sao để những dự thảo chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước tốt hơn, sát với thực tiễn đất nước, đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân để Đảng, chính quyền bớt quan liêu và xa dân”- ông Nguyễn Túc bày tỏ.

Ông Nguyễn Túc cũng trăn trở khi vẫn còn có những cơ quan chưa thật tôn trọng ý kiến của Mặt trận. Vẫn còn hạn chế khi chưa khuyến khích được trí tuệ của một số nhà trí thức, nhất là những trí thức lớn. 

Dẫn lời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Đại hội VIII MTTQ Việt Nam: Mặt trận phải “chủ động góp ý kiến với Đảng và Nhà nước trong việc hoạch định cơ chế, chính sách” và “là người phản biện sắc sảo, chân tình để giúp Đảng và chính quyền tự điều chỉnh, tự hoàn thiện để lãnh đạo, chỉ đạo tốt hơn”, ông Nguyễn Túc mong mỏi, Đảng, Nhà nước có những chính sách để phát huy tối đa nguồn lực của đội ngũ trí thức. Bên cạnh đó Mặt trận cũng phải là nơi tập hợp, thu hút được những người có trí tuệ, tâm huyết muốn đóng góp ý kiến cho đất nước.

“Đừng để họ có tâm lý e ngại khi lên tiếng phản biện. Khi người ta đã nói những điều tâm huyết thì phải có những cơ quan lắng nghe để tác động được vào chính sách”- ông Túc bày tỏ. 

Ông Nguyễn Túc kỳ vọng, MTTQ Việt Nam với vai trò là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, là người đại diện bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp chính đáng của nhân dân sẽ chủ động hơn trong nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội. Trong thời gian tới, trong hoạt động của mình các HĐTV cần chủ động hơn để đề xuất những sáng kiến pháp luật hoặc có những kiến nghị để Nhà nước ban hành các chính sách sát hợp với thực tiễn và đòi hỏi bức xúc của nhân dân.

Phản biện để kiến tạo

GS Đỗ Quang Hưng.

Sử dụng tốt “nguồn vốn” các Hội đồng tư vấn

Ở góc nhìn của một nhà nghiên cứu xã hội, nói về phản biện, GS Đỗ Quang Hưng- Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, Chủ nhiệm HĐTV về Tôn giáo cho rằng đây là công việc đòi hỏi những ý kiến đa chiều. 

Theo GS Đỗ Quang Hưng, khi một chính sách ra đời nhưng nếu nó chưa phù hợp với thực tiễn thì phải có quy chế về điều chỉnh chính sách. Nhưng thực tế ở Việt Nam sự hiệu chỉnh chính sách rất chậm và rất khó. Có những chính sách các cơ quan nhà nước cũng thấy không hợp lý nhưng vẫn được bỏ ngỏ, vì quy trình chỉnh sửa còn khó. 

GS Đỗ Quang Hưng phân tích: Trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi chúng ta đang phấn đấu xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thì phản biện xã hội là tất yếu. Tuy nhiên hiện nay cái yếu của ta khi đứng trước một “rừng” ý kiến chưa có được những cơ quan, tổ chức phân tích dư luận. 

“Phải có cơ quan đánh giá chính sách. Dư luận có đúng, có sai, đa chiều nhưng chưa có cơ quan nào đứng ra nói dư luận nói thế này là đúng, thế kia là sai”- GS Đỗ Quang Hưng bày tỏ. 

Phân tích sâu hơn về vai trò phản biện xã hội của Mặt trận. GS Đỗ Quang Hưng bày tỏ quan điểm, khi làm phản biện xã hội đích đến cuối cùng phải là phục vụ chính sách. Bởi một chính sách thay đổi, nó tác động rất nhiều tới cuộc sống. 

Giám sát, phản biện xã hội là phát hiện điều gì hợp lý, điều gì chưa hợp lý về các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước không chỉ khi đã ban hành, áp dụng vào thực tiễn đời sống mà phải từ khi mới là dự thảo, dự định. Khẳng định điều này, GS Đỗ Quang Hưng cho rằng, qua phản biện để đề xuất những phương án tốt hơn chứ không phải chỉ là là khăng khăng phủ định những cái đã có. Phản biện xã hội cũng không có nghĩa là xuôi chiều. 

“Muốn làm tốt công tác phản biện xã hội cần phải đảm bảo tính xây dựng  nhưng cũng không thể một chiều, xuôi chiều hoàn toàn nếu có những điều chưa hợp lý, còn bất cập. Chỉ như thế, giám sát, phản biện xã hội mới gia tăng đồng thuận xã hội”- GS Đỗ Quang Hưng bày tỏ.

Là một nhà khoa học gắn bó với ngôi nhà Mặt trận, GS Đỗ Quang  Hưng cảm nhận được phản biện xã hội của Mặt trận đã thực sư lắng nghe từ hơi thở của thực tiễn để tạo ra những giá trị phản biện tốt hơn. Nguồn hứng khởi về phản biện xã hội được ông gợi mở từ thành công cuộc “thử sức” đầu tiên với chức năng giám sát, phản biện xã hội về phương diện luật pháp khi HĐTV Tôn giáo tham gia phản biện vào Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo. 

HĐTV Tôn giáo bắt tay vào việc giám sát, phản biện Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo từ cuối năm 2015, cũng là lúc MTTQ Việt Nam ban hành những quy định chi tiết Điều 27, Điều 34 của Luật MTTQ Việt Nam về hình thức, nội dung giám sát, phản biện xã hội. 

Trên tinh thần đó, Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam đã “đặt hàng” Hội đồng theo sát và đóng góp ý kiến phản biện các văn bản Dự thảo Luật, báo cáo với Ban Thường trực, Đoàn Chủ tịch để gửi tới Ban soạn thảo, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (cơ quan trực tiếp thẩm định và trình Quốc hội thông qua). 

Theo GS Đỗ Quang Hưng, trong 2 năm 2015, 2016, Hội đồng đã chủ động tổ chức các cuộc trao đổi đối thoại với các cơ quan hành pháp và lập pháp nói trên, tham gia tổ chức những cuộc trao đổi lớn, nhiều phía, kể cả với các chức sắc tôn giáo trong khu vực và cả nước. Đó là không kể  Hội đồng còn tham gia các đoàn khảo sát ở nhiều địa phương, tiếp xúc với đồng bào các tôn giáo trực tiếp ghi nhận những phản ứng của họ với các bản Dự thảo.

Bên cạnh đó, nhiệm vụ lớn nhất của Hội đồng đó là việc thông qua các chuyên gia, các nhân vật lãnh đạo tôn giáo là thành viên Hội đồng bám sát từng văn bản Dự thảo mà Ban Thường trực cung cấp để góp ý từ tên gọi, bố cục, cấu trúc Dự thảo Luật, đến các nội dung chủ yếu của Luật này như: xác định quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng và những giới hạn cần thiết của nó; đăng ký và công nhận các tổ chức tôn giáo, trong đó, then chốt là xác định tư cách pháp nhân của họ, hoạt động xã hội của các tổ chức tôn giáo, hoạt động tôn giáo của người nước ngoài ở Việt Nam, cho đến công tác quản lý nhà nước về tôn giáo, tín ngưỡng.

GS Đỗ Quang Hưng khẳng định, việc Quốc hội thông qua Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo ngày 18/11/2016, là thể nghiệm đầu tiên chức năng giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam. Dấu ấn của phản biện xã hội đang ngày càng có những chiều hướng tích cực, tạo hiệu ứng tâm lý đối với xã hội. 

“Cuộc “thử sức” đầu tiên với chức năng giám sát, phản biện xã hội về phương diện luật pháp đối với HĐTV Tôn giáo đã thu được khá nhiều kinh nghiệm trong giám sát, phản biện. Kinh nghiệm nổi bật là lắng nghe được hơi thở của đồng bào, chức sắc các tôn giáo, áp sát các kinh nghiệm quốc tế để xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực tôn giáo”- GS Đỗ Quang Hưng bày tỏ. 

Từ thành công đó, GS Đỗ Quang Hưng khẳng định, cách thức tổ chức phản biện của Mặt trận đã có những bước chuyển biến tích cực khi Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam đã tôn trọng và sử dụng linh hoạt, hiệu quả 7 HĐTV. 

“Điều ấn tượng nhất chính là phương thức phản biện của Mặt trận đã có những đổi mới khi chủ động tổ chức các đoàn điều tra, giám sát để lắng nghe được hơi thở của thực tiễn từ đó tạo ra những giá trị phản biện tốt hơn, chứ không phải chỉ là phản biện “chay”- GS Đỗ Quang Hưng khẳng định.

Tuy vậy, GS cũng chia sẻ băn khoăn. Khi xã hội ngày càng phân hóa, sự phân công lao động, đa dạng ngành nghề, nhất là trong thời đại 4.0, một trong những điều quan trọng là phải có một mức hiểu biết nào đó mới có thể phản biện được. Nếu phản biện một chính sách mà ít hiểu biết thì chắc chắn là hạn chế, nếu không muốn nói là không có tác dụng.

Điều thứ hai ông băn khoăn chính là phản biện xã hội ấy hiệu năng cuối cùng của nó đến đâu. 

“Không có gì tác động tới đời sống, tới xã hội bằng thay đổi chính sách. Khi một chính sách thay đổi, nó tác động rất nhiều tới cuộc sống. Vấn đề là các cơ quan hành pháp, lập pháp có thừa nhận, tiếp thu hay không? Đó là sự thật và thậm chí câu hỏi này đến bây giờ nó vẫn còn “ám ảnh” chút ít với người này, người kia”- GS Đỗ Quang Hưng chia sẻ. 

Băn khoăn ấy của ông cũng chính là mong muốn của đội ngũ trí thức đóng góp cho đất nước, để người làm khoa học có thể nghiên cứu, phản biện một cách thắng thắn đúng tinh thần khoa học. 

“Xã hội không thiếu trí thức mà đang thiếu những tiếng nói thực sự có chất lượng, có trình độ tác động đến xã hội”- ông nói. 

Khẳng định, giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận chính là giám sát, phản biện của nhân dân, GS Đỗ Quang Hưng cho rằng muốn thực hiện tốt chức năng này Mặt trận phải đi vào những vấn đề thiết thực, cụ thể liên quan mật thiết tới cuộc sống nhân dân, những bức xúc lớn nhất của nhân dân. 

“Tới đây, phản biện xã hội của Mặt trận không chỉ tập trung vào xây dựng chính sách mà rất cần phản biện trong cả những quyết sách lớn của đất nước. Như việc xây dựng sân bay Long Thành. Hay chúng ta có dám làm cuộc cách mạng về đường bộ? Khu vực giáo dục cũng rất phức tạp, là “hộp đen” chưa có lời giải… chính là những vấn đề phải được phản biện”- ông đặt vấn đề. 

GS Đỗ Quang Hưng dự cảm trong nhiệm kỳ IX, Mặt trận sẽ có tiếp tục những bước tiến lớn hơn nữa trong phản biện xã hội. Để làm được điều đó cơ sở đầu tiên theo ông, Mặt trận phải có đội ngũ. 

“Mặt trận có “vốn” là các HĐTV nhưng phải chủ động sử dụng “nguồn vốn” ấy tốt hơn nữa. Bên cạnh nội lực của mỗi HĐTV, Mặt trận cũng cần tìm thêm những phương cách, có thêm các nguồn lực, thu hút được trí tuệ, những suy nghĩ của xã hội. Khi các HĐTV có một kênh để nối với xã hội để lắng nghe, sàng lọc, hút được trí tuệ của ngành, lĩnh vực mà mình đang cần thì những giá trị của những phản biện mới có tầm và mang tính thuyết phục”- GS Đỗ Quang Hưng hiến kế.

* “Đảng, Nhà nước đã có chiến lược xây dựng pháp luật đến năm 2020 phải hoàn thành về thể chế pháp luật trên tất cả các lĩnh vực của đời sống, kinh tế, chính trị, xã hội. Chính vì vậy phản biện phải góp phần xây dựng pháp luật ngày càng hoàn chỉnh hơn. Nói đến kiến tạo là phải hiểu được sâu sắc ý nghĩa đó”- ông Đỗ Duy Thường khẳng định.

“Đừng để trí thức có tâm lý e ngại khi lên tiếng phản biện. Khi người ta đã nói những điều tâm huyết thì phải có những cơ quan lắng nghe để tác động được vào chính sách”- ông Nguyễn Túc bày tỏ. 

“Xã hội không thiếu trí thức mà đang thiếu những tiếng nói thực sự có chất lượng, có trình độ tác động đến xã hội”- GS Đỗ Quang Hưng chia sẻ.

Vũ Mạnh - Minh Hải (thực hiện)

tin cùng chuyên mục