Thứ tư, ngày 18/07/2018 06:01:29 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

. Truyền thông trong xây dựng luật: Khoảng trống cần khắc phục Bài 1: Từ câu hỏi “tại sao”?


Cập nhật: 5h41' ngày 10/07/2018


8:18 | 09/07/2018
Sự tranh luận, phản biện, thậm chí là phản đối gay gắt một điều khoản, một chính sách cụ thể hay một dự luật nào đó là điều rất bình thường trong hoạt động lập pháp của nghị viện các nước trên thế giới, đặc biệt là với những chính sách, những dự luật phức tạp, có phạm vi điều chỉnh rộng, đối tượng tác động lớn, nhạy cảm, có liên quan đến an ninh, chủ quyền quốc gia hay đằng sau đó là cuộc đấu tranh quyết liệt giữa cái cũ và cái mới…

Quyết định không dễ dàng

 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 (sau đây viết tắt là Luật 2015) đã đổi mới căn bản quy trình lập pháp nhằm bảo đảm tối đa chất lượng các đạo luật trong điều kiện hoạt động đặc thù của cơ quan lập pháp nước ta. Gần 2 năm qua, chất lượng lập pháp đã được nâng lên đáng kể. Dẫu vậy, tình trạng một số dự luật hay chính sách cụ thể bị dư luận phản ứng vào “phút chót”, ngay trước thời điểm trình QH biểu quyết thông qua hoặc trước thời điểm Luật có hiệu lực thi hành… gần đây cũng đặt ra nhiều câu hỏi: Quy trình lập pháp hiện nay đã tối ưu chưa? Có công đoạn cụ thể nào trong quy trình ấy đã bị bỏ trống hay không?

Kỳ họp thứ Năm khai mạc ngày 21.5 thì chỉ 2 ngày sau, 23.5, QH đã tiến hành thảo luận tại phiên họp toàn thể về dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc (dự luật đặc khu - PV). Và theo chương trình, trong ngày cuối cùng của Kỳ họp, 15.6, QH biểu quyết thông qua dự luật này. Việc bố trí thời gian dài như vậy là để QH có thể tiếp thu tối đa các ý kiến của ĐBQH, hoàn thiện một bản dự luật tốt nhất trình QH thông qua.

Dẫu vậy, sau phiên họp toàn thể, một số thông tin xuyên tạc về dự luật đã được lan truyền trên mạng xã hội. Trong đó, chính sách được quy định tại Khoản 1, Điều 32 “trường hợp đặc biệt, thời hạn sử dụng đất có thể dài hơn nhưng không quá 99 năm do Thủ tướng Chính phủ quyết định” đã vấp phải sự phản ứng gay gắt của một bộ phận người dân. Lý do là bởi, chính sách này đã được một số đối tượng xuyên tạc thành “cho Trung Quốc thuê đất 99 năm”, kèm theo đó là những lập luận mang tính kích động, quy chụp, lợi dụng lòng yêu nước của người dân để chống phá, gây mất trật tự xã hội ở một số địa phương.

Ngày 11.6, QH đã biểu quyết thống nhất lùi thời gian thông qua dự luật để  có thêm thời gian tiếp thu tối đa ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và xác đáng của các cán bộ lão thành, chuyên gia, nhà khoa học và nhân dân. Trong đó, Chính phủ, UBTVQH cũng đã khẳng định sẽ chỉnh lý chính sách về thời hạn sử dụng đất để sản xuất kinh doanh tại đặc khu áp dụng theo quy định của Luật Đất đai hiện hành, hủy bỏ quy định trường hợp đặc biệt kéo dài đến 99 năm.

Quyết định này cho thấy sự thận trọng, lắng nghe ý kiến đa chiều của các cán bộ lão thành, chuyên gia, nhà khoa học và nhân dân của Chính phủ và QH về một dự luật mới, phức tạp, chưa từng có tiền lệ với rất nhiều cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội cả về tổ chức bộ máy, quan điểm, định hướng phát triển... Nhưng đó chắc chắn không phải là một quyết định dễ dàng.

Một tình huống tương tự như vậy cũng đã từng xảy ra vào năm 2015. QH Khóa XIII đã phải ban hành một Nghị quyết về việc thực hiện chính sách hưởng bảo hiểm xã hội một lần đối với người lao động – thực chất là điều chỉnh chính sách tại Điều 60 của Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) ngay trước thời điểm đạo luật này có hiệu lực thi hành. Lý do là bởi, một số người lao động đã ngừng việc tập thể để phản đối chính sách thu hẹp đối tượng được hưởng bảo hiểm xã hội một lần tại Điều 60. Điều đáng nói, tại sao một quy định hướng tới bảo vệ quyền lợi người lao động lại bị phản ứng dữ dội như vậy?


ĐBQH bấm nút biểu quyết lùi thời hạn thông qua dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc

“Quy trình đầy đủ sao vẫn mắc?”

“Chúng tôi đã làm đầy đủ các bước theo đúng quy trình soạn thảo dự án luật được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015”, ông Trần Huy Đông, Vụ trưởng Vụ Quản lý các khu kinh tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thành viên Ban soạn thảo khẳng định khi được hỏi về quá trình soạn thảo dự luật đặc khu.

Theo đó, từ giữa năm 2013, Chính phủ đã chỉ đạo nghiên cứu việc xây dựng một đạo luật nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng tại Nghị quyết Đại hội lần thứ XII “xây dựng một số đặc khu kinh tế để tạo cực tăng trưởng và thử nghiệm thể chế phát triển vùng có tính đột phá”; “Lựa chọn một số khu có lợi thế đặc biệt để xây dựng đặc khu kinh tế với thể chế có tính đột phá, có khả năng cạnh tranh quốc tế”.

Ngày 18.6.2013, QH biểu quyết nhất trí đưa dự luật này vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ Khóa XIII. Gần 4 năm sau đó, ngày 22.3.2017, Bộ Chính trị có Kết luận số 21 - TB/TW đồng ý cho thí điểm thành lập 3 đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Tiếp đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đã dành hơn nửa năm chuẩn bị dự luật để báo cáo Chính phủ trình QH. Hồ sơ dự luật cho thấy, Chính phủ đã tiến hành rất nhiều việc, từ tổng kết, đánh giá hoạt động và tổng hợp chính sách đang được áp dụng đối với mô hình khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao ở nước ta trong 25 năm qua; nghiên cứu, tổng hợp kinh nghiệm quốc tế về các mô hình đặc khu kinh tế của 13 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới đến khảo sát, đánh giá tiềm năng, lợi thế và nghiên cứu đề xuất chính sách đặc thù của từng đặc khu. Cùng với đó là tổ chức lấy ý kiến của 26 cơ quan, tổ chức có liên quan, tham vấn ý kiến của các tổ chức tư vấn quốc tế có uy tín và lấy ý kiến nhân dân trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ, QH; nghiên cứu, đánh giá tác động của các cơ chế, chính sách quy định tại dự luật về kinh tế, xã hội, bình đẳng giới, thủ tục hành chính và hệ thống pháp luật.

Tiếp đó, tại Kỳ họp thứ Tư, khi dự luật được trình QH cho ý kiến lần đầu, đa số ĐBQH phát biểu tại các phiên thảo luận tổ và phiên toàn thể tán thành sự cần thiết ban hành luật và tập trung góp ý các nội dung cốt lõi như mô hình tổ chức chính quyền địa phương, cơ chế tài chính, ngân sách, chính sách thuế và đất đai áp dụng cho các dự án đầu tư tại đặc khu. Sau Kỳ họp, UBTVQH đã chỉ đạo cơ quan chủ trì thẩm tra phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của ĐBQH để chỉnh lý dự luật. Rất nhiều cuộc làm việc với Chính phủ, Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao, đại diện Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH, các bộ, ngành, địa phương có liên quan; các cuộc tọa đàm, hội thảo chuyên đề với các chuyên gia, nhà khoa học, viện nghiên cứu… về các nội dung quy định của dự luật đã được tổ chức trong khoảng thời gian này. Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng đã tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự luật. Có lẽ, cũng hiếm có dự luật nào mà trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý lại được báo cáo, xin ý kiến của Bộ Chính trị nhiều lần; trình UBTVQH cho ý kiến tại 2 phiên họp và Thủ tướng Chính phủ đã 4 lần có ý kiến bằng văn bản về các nội dung tiếp thu, chỉnh lý…

Dự luật trình QH tại Kỳ họp thứ Năm đã được tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện về nhiều nội dung quan trọng như: Quy hoạch; các cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển kinh tế - xã hội; tổ chức bộ máy chính quyền địa phương; các nội dung về phân cấp, phân quyền cho chính quyền đặc khu, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan Nhà nước ở Trung ương và chính quyền cấp tỉnh; chính sách thu hút đầu tư công nghệ cao, chống biến đổi khí hậu, công nghiệp sáng tạo; tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực nhà nước tại đặc khu… Các quy định trong dự luật đã tuân thủ nguyên tắc: Bảo đảm tính vượt trội, đủ sức cạnh tranh quốc tế, có thể khác với luật hiện hành nhưng vẫn trong khuôn khổ Hiến pháp và đặc biệt, bảo đảm đáp ứng yêu cầu về chủ quyền quốc phòng, an ninh quốc gia, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Một dự luật quan trọng được chuẩn bị kỹ lưỡng, tại sao vẫn bị hiểu lệch đi và phản ứng dữ dội? Đã đến lúc phải chỉ rõ nguyên nhân, chủ động khắc phục từ sớm, tránh những hệ lụy đáng tiếc. Bởi trong tương lai sẽ còn những dự án luật khó và “nhạy cảm” như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Bảo vệ môi trường… dự kiến tác động đến nhiều người, trực diện hơn những dự án luật đã từng gặp trở ngại trước đây.

Lam Anh

tin cùng chuyên mục

 
  • Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Có thể trình nhiều phương án sửa đổi Hiến pháp(16-05-2013)
  • Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Có thể trình nhiều phương án sửa đổi Hiến pháp(16-05-2013)
  • Chủ tịch Quốc hội: Lạm phát “quá tốt” do điều hành dở(15-05-2013)
  • Đừng để bị chi phối khi bỏ phiếu(13-05-2013)
  • Bỏ phiếu tín nhiệm 49 lãnh đạo cao cấp(13-05-2013)
  • Cán bộ cao cấp cần tiêu chuẩn gì?(11-05-2013)
  • Từ thực tiễn cuộc sống đến việc sửa đổi Luật Đất đai – Bài 4: Chưa bịt kín các kẽ hở của Luật 2003(09-05-2013)
  • Sẽ lập tòa án hiến pháp?(08-05-2013)
  • Báo chí và cơ quan điều tra có những kênh điều tra riêng(07-05-2013)
  • 30 ngàn tỷ nên dành giải cứu người nghèo(07-05-2013)
  • “Đề xuất của Bộ Công an sẽ dấy lên sự lo ngại trong dân”(07-05-2013)
  • Đề xuất sửa Điều 7 Luật Báo chí: Chỉ nên giao quyền cho một cơ quan(07-05-2013)
  • Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: Phóng viên điều tra sẽ bị “vặt bớt tay chân”(05-05-2013)
  • Hội đồng Hiến pháp – lựa chọn chính trị an toàn?(04-05-2013)
  • Đề xuất “C.A có quyền yêu cầu báo chí tiết lộ nguồn tin” bị phản ứng(04-05-2013)
  • Lựa chọn tên nước không thể chỉ bằng tình cảm(03-05-2013)
  • ‘Một m2 đất lúa chuyển đổi cũng phải xin Thủ tướng’(26-04-2013)
  • Từ thực tiễn cuộc sống đến việc sửa đổi Luật đất đai – Bài 3: Muôn hình vạn trạng tham nhũng tập thể trong quản lý đất đai(24-04-2013)
  • Lấy phiếu tín nhiệm: Đừng để ‘hòa cả làng’(23-04-2013)
  • Đã đến lúc cần giáo dục liêm sỉ(23-04-2013)