Thứ tư, ngày 19/12/2018 06:52:25 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

Pháp điển hóa - kinh nghiệm của Bồ Đào Nha Công cụ nâng cao chất lượng lập pháp


Cập nhật: 4h58' ngày 13/03/2018


Bên cạnh ghi chú kỹ thuật, tham vấn công chúng, xây dựng dự thảo luật, đánh giá tác động của luật… pháp điển hóa cũng là một trong những công cụ của Nghị viện Bồ Đào Nha nhằm nâng cao chất lượng lập pháp, cho phép đơn giản hóa việc tiếp cận và tối đa hóa sự hiểu biết luật pháp.

Tăng khả năng tiếp cận

Pháp điển hóa là hình thức cao nhất của hệ thống hóa pháp luật. Theo đó, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành tập hợp, sắp xếp những văn bản đã có theo trình tự nhất định; đồng thời loại bỏ những quy phạm pháp luật lạc hậu, chồng chéo, xây dựng những quy phạm pháp luật mới; khắc phục những chỗ trống được phát hiện trong quá trình tập hợp văn bản, sửa đổi các quy phạm pháp luật hiện hành nhằm nâng cao hiệu lực pháp lý. Kết quả của công tác pháp điển hóa thông thường là bộ luật, trong đó thể hiện một cách cơ bản nội dung của vấn đề mà pháp luật cần điều chỉnh. Nhờ đó, sau khi pháp điển hóa, chúng ta có một văn bản không những lớn về phạm vi điều chỉnh mà còn có cơ cấu bên trong hợp lý và khoa học. Việc pháp điển hóa giúp tạo ra một hệ thống pháp luật toàn diện, đồng bộ và thống nhất. Đây chính là những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thiện hệ thống pháp luật của một quốc gia.

Ở Nghị viện Pháp và Nghị viện châu Âu, pháp điển hóa được gọi là hệ thống hóa pháp luật. Theo định nghĩa của Hội đồng châu Âu năm 1992, hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật có nghĩa là hợp nhất các phần văn bản luật về một vấn đề cụ thể mà không làm ảnh hưởng đến giá trị pháp lý của các phần văn bản, cũng như không hợp nhất các giá trị pháp lý đó. Tuy nhiên, ở một số quốc gia khác như Đức, Phần Lan, Thụy Điển, các phiên bản hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật được coi như luật. Tại Slovenia, luật sửa đổi một số luật khác được ban hành dưới dạng văn bản hợp nhất và văn bản hợp nhất là văn bản chính thức. Thông qua việc thừa nhận giá trị hiệu lực của toàn văn bản hợp nhất, các nhà lập pháp công nhận giá trị pháp lý của các điều khoản được sửa đổi, bổ sung.

Một số kinh nghiệm pháp điển hóa trên thế giới chỉ ra mối quan tâm tới khía cạnh tiếp cận công dân, do mục tiêu của công tác này không nhằm xây dựng lại luật pháp, mà tập hợp những văn bản quy phạm pháp luật hiện hành vào một văn bản duy nhất. Do đó, sau khi hợp nhất hóa, số lượng văn bản quy phạm pháp luật được giảm bớt và người dân có thể biết chính xác những luật nào đang được thi hành trong một lĩnh vực pháp luật cụ thể. Hơn nữa, mức độ chắc chắn về mặt pháp lý cũng cao hơn, nhờ loại bỏ những quy định đã lỗi thời hoặc bãi bỏ những quy định vốn đã được ngầm bãi bỏ.

Hai hình thức chính

Trên thế giới tồn tại những quan niệm và hình thức tiến hành pháp điển hóa khác nhau, nhưng nhìn chung có thể chia thành hai hình thức chính: Pháp điển hóa về mặt nội dung và pháp điển hóa về mặt hình thức.

Pháp điển hóa về mặt nội dung (hay còn gọi là pháp điển hóa lập pháp, pháp điển hóa truyền thống, pháp điển hóa có tạo ra quy phạm mới...) là việc xây dựng, soạn thảo một văn bản pháp luật mới trên cơ sở rà soát, hệ thống hóa, tập hợp các quy định ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật hiện hành vào văn bản đó với sự sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

Pháp điển hóa hình thức (còn gọi là pháp điển hóa không làm thay đổi nội dung văn bản) là cách thức tập hợp, sắp xếp các quy phạm pháp luật đang có hiệu lực pháp luật tại nhiều văn bản khác nhau thành các bộ luật theo từng chủ đề, với bố cục logic, phù hợp, có thể kèm theo những sửa đổi, điều chỉnh cần thiết nhằm làm cho các quy định này phù hợp với nhau. Về nguyên tắc, quá trình sửa đổi, điều chỉnh trong quá trình pháp điển hóa chỉ nhằm tạo nên sự hài hòa giữa các quy định, bảo đảm trật tự của bộ pháp điển mà không nhằm tới mục đích tạo ra những chính sách pháp luật mới và các quy định pháp luật đang có hiệu lực được tôn trọng tối đa. Ở nhiều nước, kết quả cuối cùng của quá trình pháp điển theo hình thức này (các bộ pháp điển) được cơ quan có thẩm quyền thông qua theo hình thức tương tự như xem xét, thông qua một văn bản pháp luật.

Tuy nhiên, do bộ pháp điển không quy định những chính sách pháp luật mới, nên bộ pháp điển sẽ được thông qua nhanh chóng, không mất thời gian thảo luận, tranh cãi về chính sách. Việc được cơ quan lập pháp thông qua chỉ mang ý nghĩa xác nhận giá trị pháp lý thi hành của bộ pháp điển, ghi nhận những quy định hiện hành, có hiệu lực trong lĩnh vực được xác định của bộ pháp điển và xác nhận những sửa đổi mang tính kỹ thuật nhằm bảo đảm sự hài hòa và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Ngọc Khánh

tin cùng chuyên mục