Thứ sáu, ngày 23/08/2019 09:13:18 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

Thành công của mô hình y tế Cuba Để không người dân nào bị bỏ lại phía sau


Cập nhật: 4h39' ngày 14/08/2019


 08:48 | 11/08/2019

Mô hình bác sĩ gia đình ra đời vào năm 1984 theo sáng kiến của Lãnh tụ Cách mạng Fidel Castro, người khi đó mong muốn tiến thêm một bước trong việc đưa công tác chăm sóc y tế toàn diện tới tận cộng đồng dân cư để không một người dân nào bị bỏ lại phía sau.

Từ ý tưởng đến quyết tâm chính trị

Ý tưởng chủ đạo là lập ra các phòng khám với bác sĩ sống ngay trong lòng mỗi cộng đồng dân cư, khu phố, để nắm bắt sâu sát tình trạng sức khỏe, vệ sinh, dịch tễ ngay từ địa phương và trở thành đội ngũ “tiên phong”, trực thuộc các trạm xá đa khoa và cùng các cơ sở này hình thành tuyến bệnh viện đầu tiên trong hệ thống y tế 3 cấp của Cuba. Chỉ sau một thời gian thí điểm, tới cuối những năm 1980 đầu những năm 1990, mạng lưới phòng khám bác sĩ gia đình đã phủ rộng toàn bộ lãnh thổ Cuba. Đến tháng 3.2016, Cuba có 254 trạm xá đa khoa với hơn 11.000 phòng khám bác sĩ gia đình.

Bác sĩ Nilda Roca Menéndez, Giám đốc Trạm xá đa khoa Vedado, tại Thủ đô La Habana, cho biết hiện tại cơ sở của bà đang quản lý 40 phòng khám bác sĩ gia đình, với tổng số gần 44.000 dân trên diện tích 1,6 km2, trung bình mỗi một phòng khám bác sĩ gia đình theo dõi khoảng 1.000 - 1.200 người trong hơn 300 hộ gia đình.

Sự phân bổ và phạm vi quản lý của các trạm xá đa khoa và các phòng khám bác sĩ gia đình không hoàn toàn trùng khớp với phân chia địa lý - hành chính của các địa phương, mà được thiết lập và điều chỉnh tùy theo trình trạng phân bố dân cư.

Tại các thành phố, nơi mật độ dân cư cao, các cơ sở y tế này phụ trách diện tích địa lý nhỏ hẹp hơn nhưng số lượng người dân đông hơn, trong khi tại các vùng nông thôn, diện tích quản lý rộng hơn nhưng vẫn luôn phải bảo đảm nguyên tắc không để bất cứ người dân nào phải di chuyển quá xa bằng phương tiện để tiếp cận bác sĩ gia đình của mình. Hiện tại, Cuba có 254 trạm xá đa khoa, trong đó riêng tại Thủ đô La Habana là 82 trạm xá, với khoảng hơn 11.000 phòng khám bác sĩ gia đình.

Cấu trúc của mỗi phòng khám bác sĩ gia đình được hoàn thiện dần theo thời gian, và hiện tại bao gồm một bác sĩ - thường là bác sĩ đa khoa tổng hợp, một y tá và một nhân viên phòng chống truyền nhiễm. Cứ khoảng 10 - 20 “đội y tế cơ sở này” về chuyên môn lại trực thuộc một “nhóm y tế cơ sở” - đặt tại trạm xá đa khoa - và được bổ sung ở cấp độ này một bác sĩ khoa nội, một bác sĩ sản khoa, một bác sĩ lâm sàng, một nhân viên hoạt động xã hội và một nhân viên thống kê.

Với cả hai hình thức hoạt động là khám tại phòng khám và khám tại nhà bệnh nhân, các bác sĩ gia đình tại Cuba đảm trách nhiệm vụ theo dõi biến động bệnh lý của cộng đồng dân cư, từ cấp độ khu phố, gia đình cho tới cá nhân; triển khai các chương trình y tế định kỳ toàn quốc - ví dụ như tiêm chủng mở rộng; thanh tra địa bàn định kỳ, theo dõi về tình trạng dịch tễ, môi trường, điều kiện sống; vận động người dân áp dụng các thói quen sinh hoạt lành mạnh, tham gia các chương trình y tế hay các chiến dịch vệ sinh, môi trường…

Cách tiếp cận bác sĩ - bệnh nhân trong mô hình này mang tính hai chiều: Người dân có thể chủ động đến phòng khám vì có nhu cầu; hoặc theo các đợt vận động y tế đặc biệt, và bác sĩ cũng chủ động kêu gọi, nhắc nhở các bệnh nhân cần chăm sóc y tế định kỳ.

Bà Roca Menéndez khẳng định với vai trò tiên phong của mạng lưới bác sĩ gia đình - mang nhiệm vụ kép “phòng ngừa và vận động”, công tác chăm sóc y tế Cuba đã có một diện mạo mới, liên tiếp giành được những thành tích ấn tượng.

Thành công của một tầm nhìn dài hạn

Bình luận về nguyên nhân thành công của mô hình bác sĩ gia đình tại Cuba, bà Roca Menéndez cho rằng quan trọng nhất là quyết tâm chính trị của Nhà nước trong việc áp dụng một chiến lược và tầm nhìn mang tính dài hạn. Việc phát triển mô hình bác sĩ gia đình tại Cuba không chỉ đơn thuần là chỉ định các bác sĩ về địa phương và lập ra các phòng khám, mà là sự phối hợp hoạt động của nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau và dựa trên những điều kiện được chuẩn bị từ trước.

Trước khi Cách mạng Cuba thành công năm 1959, tình trạng y tế tại quốc đảo này cũng lạc hậu và mất cân đối giống như đa phần các nước đang phát triển khác ở khu vực. Vào thời điểm đó, Cuba chỉ có 6.000 bác sĩ, gần như chỉ tập trung tại Thủ đô La Habana, và gần một nửa trong số này do sự xúi giục của Mỹ đã rời bỏ đất nước ngay khi Chính phủ cách mạng lên cầm quyền.

Để đối phó với tình hình khó khăn đó cũng như hoàn thành mục tiêu ưu tiên công tác xã hội mà cách mạng đề ra, chính phủ Cuba đã tập trung các nguồn nhân lực, vật lực vào phát triển mạng lưới bệnh viện đa tuyến và theo chiều rộng trên cả nước, đồng thời đẩy mạnh công tác đào tạo y khoa trong nước ở mọi cấp độ, từ đại học cho tới trung cấp kỹ thuật. Việc đưa vào mô hình bác sĩ gia đình chính là bước phát triển tiếp theo và dựa trên những điều kiện sẵn có của quá trình phát triển này.

Năm 1985, chỉ 1 năm sau khi bắt đầu thí điểm mô hình bác sĩ gia đình, Cuba đã mở một ngành mới là Đa khoa tổng hợp toàn diện với giáo trình được soạn thảo riêng, phù hợp với yêu cầu công tác của một bác sĩ gia đình, đồng thời áp dụng mô hình tuyển sinh, đào tạo kết hợp chặt chẽ giữa trường học và các trạm xá đa khoa: Các cơ sở y tế tuyến dưới này giờ không chỉ là các điểm thực tập của sinh viên y khoa, đặc biệt là các sinh viên đa khoa tổng hợp toàn diện, mà còn là trường học chủ yếu và cơ sở làm việc trong và sau khi đào tạo.

Việc áp dụng hệ thống tuyển sinh từ địa phương, kết hợp đào tạo tại chỗ và tại đại học, giúp Cuba luôn bảo đảm lượng bác sĩ gia đình tại mọi địa phương dù không áp dụng bất cứ hình thức ưu đãi lương bổng nào cho các bác sĩ “vùng sâu, vùng xa”.

Trong khía cạnh đào tạo, mô hình bác sĩ gia đình cũng mang tới một lợi thế khác: Mạng lưới phòng khám và đội ngũ nhân viên y tế có mức độ tiếp cận cộng đồng rất cao này giúp ích rất nhiều trong việc tiến hành các cuộc điều tra y tế chuyên sâu, thu thập dữ liệu cho các công trình khoa học về y, dược hay vệ sinh dịch tễ, hay theo dõi tác dụng của một loại thuốc hay phương pháp chữa trị mới.

Lê Hà

tin cùng chuyên mục