Thứ năm, ngày 21/09/2017 10:21:35 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

Giám sát việc quản lý và sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài giai đoạn 2011 - 2016 Trách nhiệm với hiện tại và tương lai


Cập nhật: 5h42' ngày 14/09/2017


:16 | 12/09/2017
UBTVQH vừa thành lập Đoàn giám sát về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài giai đoạn 2011 -2016”. Đây là một trong những nội dung được dư luận cử tri và nhiều đại biểu quan tâm với mong muốn qua giám sát lần này sẽ có câu trả lời xác đáng về thực trạng, nguyên nhân và trách nhiệm cho những tồn tại, hạn chế nổi lên trong quản lý, sử dụng nguồn vốn này.

Thiếu định hướng tổng thể với tầm nhìn dài hạn

 Theo Nghị quyết số 424/NQ-UBTVQH14 ngày 23.8.2017 của UBTVQH về thành lập Đoàn giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài giai đoạn 2011-2016”, Đoàn giám sát có trách nhiệm triển khai thực hiện Kế hoạch giám sát; báo cáo kết quả giám sát với UBTVQH tại phiên họp tháng 8.2018; chuẩn bị dự thảo và trình UBTVQH ban hành nghị quyết về kết quả giám sát chuyên đề; chuẩn bị báo cáo kết quả giám sát của UBTVQH gửi đến ĐBQH tại Kỳ họp thứ 6.

Dù vốn vay nước ngoài có nhiều hình thức khác nhau, nhưng ở nước ta nguồn vốn này chủ yếu là hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). Việc sử dụng nguồn vốn này, về tổng thể, được đánh giá là có hiệu quả, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng điện, giao thông và một số dự án thủy lợi. Các đối tác cũng đánh giá Việt Nam giữ tốc độ giải ngân nguồn vốn ODA tốt hơn so với nhiều quốc gia có cùng điều kiện khác. 

Dẫu vậy, tình hình huy động, quản lý, sử dụng vốn vay giai đoạn vừa qua nổi lên một số bất cập, hạn chế, trong đó có những hạn chế không mới, thậm chí đã nhiều lần được chỉ ra trên diễn đàn QH. Đó là nợ công có xu hướng tăng nhanh cả về quy mô và tốc độ; tốc độ tăng nợ công nhanh hơn so với tăng trưởng GDP. Cơ cấu vay, sử dụng nợ công chưa thực sự hợp lý, nghĩa vụ trả nợ và các khoản nợ phải trả hàng năm tăng nhanh. Khả năng cân đối nguồn để trả nợ khó khăn, vay đảo nợ tăng nhanh với khối lượng lớn trong nhiều năm, năm sau cao hơn năm trước. Hiệu quả sử dụng vốn vay chưa cao; một số dự án vay lại từ nguồn vốn vay nước ngoài của Chính phủ, dự án được Chính phủ bảo lãnh khó khăn trong trả nợ; một số dự án sử dụng vốn vay điều chỉnh tổng mức đầu tư lớn, kéo dài thời gian thi công, chưa đưa vào khai thác, vận hành như Công ty Cổ phần gang thép Thái Nguyên, dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông... 

Kiểm tra đường ray trên tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông Nguồn: kenh14.vn

Riêng với việc huy động, quản lý, sử dụng vốn vay ODA, nhìn chung còn thiếu định hướng tổng thể với tầm nhìn dài hạn, còn chú trọng khâu thu hút, huy động, chưa tập trung cho khâu thẩm định hiệu quả dự án. Việc phân bổ vốn còn dàn trải khắp các bộ, ngành, địa phương trong cả nước, chưa tập trung cho những dự án lớn, có tác động lan tỏa, mang tính đột phá, thúc đẩy phát triển kinh tế phạm vi vùng và cả nước. Các quy định hiện hành về quản lý, sử dụng vốn ODA được đề cập ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, còn phân tán, thiếu tính đồng bộ, liên thông; cơ chế phân công nhiệm vụ, phân cấp quản lý còn nhiều bất cập, thiếu gắn kết giữa các khâu huy động, phân bổ, sử dụng vốn ODA thực hiện kỷ cương, kỷ luật tài chính trong quản lý, kiểm soát vốn ODA chưa nghiêm, nhiều năm bố trí dự toán thấp, giải ngân vượt dự toán dẫn đến tăng bội chi ngân sách, vượt mức QH.

Đáng chú ý, việc quản lý và sử dụng vốn vay ODA hiệu quả chưa cao; một số dự án vay lại từ nguồn vốn vay ODA gặp khó khăn về tài chính, chuyển thành nghĩa vụ nợ trực tiếp của Chính phủ ở mức khá cao, tác động trực tiếp tới các chỉ tiêu giới hạn nợ công. Một số dự án vay vốn với điều kiện vay bị ràng buộc, chi phối bởi phía cho vay trong việc lựa chọn nhà thầu xây dựng, cung cấp nguyên, vật liệu, thiết bị, vật tư... dẫn tới chi phí thực hiện dự án cao, hiệu quả thấp, gây bức xúc trong dư luận. Ngoài ra, còn tình trạng điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư của một số dự án ODA với mức điều chỉnh lớn so với phê duyệt ban đầu. Đặc biệt, nhận thức về ODA còn hạn chế, còn tâm lý bao cấp từ Nhà nước, coi ODA là khoản viện trợ hoặc cho không của các quốc gia phát triển, nên chưa thực sự chú trọng trong quản lý, sử dụng hiệu quả. Đấy là chưa kể một số trường hợp vi phạm pháp luật, quy định của nhà tài trợ gây thất thoát, lãng phí, ảnh hưởng uy tín quốc gia trong quan hệ với các nước dành nguồn vốn hỗ trợ ODA cho Việt Nam.

Khắc phục triệt để tồn tại, hạn chế

Thực trạng nêu trên không phải nhận định đơn lẻ mà đã được khái quát và nêu trong Báo cáo (số 177/BC-UBTCNS14 ngày 19.10.2016) của Ủy ban Tài chính - Ngân sách thẩm tra về mục tiêu, định hướng huy động, sử dụng vốn vay và quản lý nợ công giai đoạn 2016-2020 cũng như trong Thuyết minh sự cần thiết tiến hành giám sát các chuyên đề (Phụ lục 3) của QH. 

Có lẽ không cần phân tích thêm về tính đúng đắn và sự cần thiết khi UBTVQH lựa chọn tiến hành giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài. Vì đây là một trong những nội dung đã và đang được nhiều ĐBQH và cử tri quan tâm. Việc UBTVQH tiến hành giám sát là để khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế đã được chỉ ra, đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng vốn đầu tư cho phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2016 - 2020, đặc biệt trong bối cảnh các chỉ số nợ công đang tiệm cận với mức trần như hiện nay. Nói cách khác, vay vốn là việc của hôm nay, nhưng người trả nợ là thế hệ con cháu mai sau. Để con cháu không phải oằn lưng trả nợ, thì ngay từ hôm nay, từng đồng vốn vay về phải được quản lý chặt chẽ và sử dụng thật sự hiệu quả. Đặc biệt, cần khắc phục cho được tâm lý coi ODA là khoản viện trợ hoặc cho không, dẫn tới chưa chú trọng đúng mức trong quản lý, sử dụng.

Với yêu cầu đó, có thể thấy, chuyên đề giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng vốn vay nước ngoài lần này không chỉ có tác dụng phục vụ cho hôm nay mà còn thể hiện trách nhiệm với thế hệ tương lai.

Thanh Hải--DBND

tin cùng chuyên mục