Thứ tư, ngày 21/08/2019 10:43:28 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

Đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại tình dục trẻ em Còn khoảng trống pháp lý


Cập nhật: 5h45' ngày 21/04/2019


 08:37 | 20/04/2019

Thời gian gần đây liên tiếp xảy ra các vụ xâm hại trẻ em, trong đó có xâm hại tình dục trẻ em, gây bức xúc dư luận. Vấn đề này lại tiếp tục “nóng” trong phiên họp do Ủy ban Tư pháp tổ chức sáng qua, đánh giá việc thực hiện các kiến nghị của Ủy ban về nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại tình dục trẻ em và giải pháp trong thời gian tới. Các ý kiến cho rằng, tình trạng xâm hại tình dục trẻ em vẫn tiếp tục diễn ra rất nghiêm trọng, phức tạp, nhiều vụ án thương tâm, gây bức xúc, lo lắng trong dư luận xã hội. Đồng thời nêu rõ, khó khăn, bất cập trong công tác phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em nói riêng và xâm hại tình dục nói chung có nguyên nhân từ khoảng trống pháp lý và “yếu” trong thực thi.

Sớm bổ sung hoàn thiện pháp luật còn thiếu có liên quan

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của các cơ quan tố tụng và các cơ quan tổ chức có liên quan, bộ, ngành, địa phương trong công tác bảo vệ trẻ em. Cụ thể là từ công tác bảo vệ, quản lý nhà nước, điều tra, truy tố, xét xử đến sự vào cuộc của các cơ quan truyền thông báo chí, các chuyên gia, nhà khoa học, ĐBQH đối với các vụ việc xâm hại trẻ em vừa qua. Cơ quan tiến hành tố tụng đã tích cực vào cuộc. Đa số các vụ án đều được giải quyết tốt. Tuy nhiên, vẫn còn một số vụ việc liên quan đến xâm hại trẻ em gây bức xúc dư luận. 


Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga phát biểu tại phiên họp
Ảnh: L. Hiển

 Ủy ban Tư pháp đề nghị QH có giám sát tối cao về chấp hành pháp luật trong phòng, chống xâm hại trẻ em. Vấn đề này, vừa rồi UBTVQH cũng thảo luận, trên cơ sở đó sẽ xin ý kiến các ĐBQH, phạm vi giám sát có thể rộng hay chỉ giới hạn trong mảng tư pháp sẽ do ĐBQH cân nhắc.
Đối với Chính phủ, Ủy ban Tư pháp sẽ kiến nghị để đôn đốc thực hiện kết luận của Thủ tướng Chính phủ, trong đó, đề nghị 52 địa phương thực hiện yêu cầu kết luận của Thủ tướng về vấn đề này. Đối với trách nhiệm của các cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện trách nhiệm theo đúng quy định của luật. Đối với các cơ quan tiến hành tố tụng, đề nghị Hội đồng thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao thực hiện đúng thẩm quyền, có văn bản hướng dẫn kịp thời các quy định để bảo đảm không bế tắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật. Đối với các vụ việc mà Ủy ban Tư pháp và báo chí nêu, cơ quan tiến hành tố tụng cần đẩy nhanh tiến độ giải quyết để đáp ứng nhanh yêu cầu của cử tri, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga

Từ thực hiện công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại trẻ em, xâm hại tình dục trẻ em, nhiều ý kiến cho rằng công tác này vẫn gặp khó khăn do những khoảng trống pháp lý. Để có căn cứ xử lý nghiêm minh các hành vi phạm tội liên quan đến trẻ em, Điều 146 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã có quy định Tội  dâm ô ngưới dưới 16 tuổi. Ngày 27.3.2017, Ủy ban Tư pháp đã tổ chức phiên giải trình về “Việc chấp hành các quy định của pháp luật về đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại tình dục trẻ em”. Sau phiên giải trình này, Ủy ban Tư pháp đã có kiến nghị Tòa án Nhân dân Tối cao ban hành văn bản hướng dẫn xác định các dấu hiệu của tội dâm ô. Tuy nhiên, đến nay Tòa án Nhân dân Tối cao chưa ban hành được văn bản hướng dẫn này.

Thông tin cụ thể hơn, đại diện Nhóm nghiên cứu của Ủy ban Tư pháp về nội dung này cho biết, trước đó, Thông tư liên tịch số 01 của liên ngành tư pháp trung ương được ban hành từ năm 1998 có hướng dẫn về hành vi dâm ô. Đây là hành vi của người phạm tội tác động vào bộ phận kích thích tình dục của trẻ... Bản tổng kết và hướng dẫn đường lối xét xử của Tòa án Nhân dân Tối cao tại Hướng dẫn số 329/HS2 ngày 11.5.1967 đối với một số tội phạm xâm hại tình dục định nghĩa “hành vi dâm ô là hành vi bỉ ổi đối với người khác, tuy không có mục đích giao cấu nhưng cũng nhằm làm thỏa mãn tình dục của người phạm tội hoặc khêu gợi bản năng tình dục của người đó”.

Nhiều chuyên gia cho rằng quy định của Thông tư 01 về “bộ phận kích thích tình dục” rất khó xác định để áp dụng thống nhất. Tuy nhiên, đến nay, Thông tư liên tịch số 01 cũng đã hết hiệu lực, một số cơ quan phản ánh trong gặp khó khăn khi xử lý một số vụ, việc do chưa có hướng dẫn cụ thể về dấu hiệu của hành vi dâm ô. Trên cơ sở đó, Nhóm nghiên cứu của Ủy ban Tư pháp đề nghị, Tòa án Nhân dân Tối cao báo cáo việc thực hiện kiến nghị của Ủy ban Tư pháp về việc hướng dẫn các dấu hiệu của tội dâm ô người dưới 16 tuổi, lý do vì sao đến nay chưa ban hành được văn bản này? Khi chưa có văn bản hướng dẫn, tòa án dựa vào văn bản nào để xét xử tội dâm ô?

Từ thực tế các vụ việc xâm hại xảy ra vừa qua cho thấy, sau khi cơ quan chức năng vào cuộc, xử lý vẫn gây bức xúc dư luận, các ý kiến cho rằng, nguyên nhân dẫn tới tình trạng này là do có khoảng trống trong pháp luật xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi xâm hại tình dục dẫn đến việc áp dụng, xử lý khiên cưỡng, thiếu chính xác, mức xử phạt chưa nghiêm. Hàng loạt các vụ việc xảy ra thời gian qua, như vụ nam công chức ở huyện Triệu Phong, Quảng Trị dùng vũ lực tấn công tình dục nữ đồng nghiệp; hay mới đây là vụ dùng vũ lực, dùng tay giữ má nạn nhân để ép hôn trái ý muốn trong thang máy một chung cư tại Hà Nội… Khi giải quyết các cơ quan có trách nhiệm xử lý đều có xu hướng áp dụng Điều 5 Nghị định số 167/2013NĐ-CP của Chính phủ để xử phạt về hành vi vi phạm quy định về trật tự công cộng. Đây là những hành vi có tính chất quấy rối tình dục, xâm hại tình dục, nhưng do Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn không quy định rõ về các hành vi này, nên các cơ quan phải vận dụng để xử phạt về hành vi vi phạm trật tự công cộng nói chung. Đây là khoảng trống lớn trong pháp luật xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi xâm hại tình dục cần sớm được bổ sung để làm căn cứ xử lý nghiêm các hành vi xâm hại tình dục, nhất là đối với hành vi xâm hại tình dục trẻ em.

Ngoài ra, việc thiếu quy trình giám định đặc biệt đối với loại án xâm hại tình dục, nhất là xâm hại tình dục trẻ em, cũng là một trong những nguyên nhân làm cho quá trình giải quyết vụ án bị kéo dài. Hiện nay, quy trình trưng cầu giám định tình dục đang được thực hiện theo các bước, như: Sau khi nạn nhân hoặc gia đình trình báo sự việc, cơ quan điều tra tiến hành lập biên bản lấy lời khai; đưa nạn nhân đến cơ sở khám, chữa bệnh, thường là các bệnh viện có chuyên khoa sản để khám chứng thương. Tiếp đó, sau khi hoàn tất hồ sơ, cơ quan điều tra gửi quyết định trưng cầu giám định pháp y tình dục đến trung tâm pháp y, thường là muộn vài ngày, có vụ muộn vài tháng, và khi đó hầu như không còn dấu vết của xâm hại tình dục. Trung tâm pháp y chỉ có thể thẩm định lại các dấu hiệu tổn thương đã được ghi nhận tại các cơ sở khám chữa bệnh trước đó xem có đúng không. Kết quả này không có tác dụng giúp cơ quan điều tra xác định đây có phải là vụ việc xâm hại tình dục hay không. Nhiều ý kiến cho rằng, những bất cập trong quy trình trưng cầu giám định tình dục thời gian qua là một trong những nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong giải quyết án, thậm chí dẫn đến bỏ lọt tội phạm hoặc xử lý không đúng tội danh.

Chỉ rõ trách nhiệm

Nhận định về những hạn chế, tồn tại trong thực hiện công tác phòng, chống tội phạm xâm hại tình dục trẻ em, ngoài việc thiếu các văn bản hướng dẫn, có khoảng trống pháp lý trong xử lý vi phạm hành chính, chưa có quy trình tố tụng để xử lý đối với loại tội phạm này, thiếu nghiệp vụ, quy trình giám định, nhất là hạn chế trong lãnh đạo, chỉ đạo và phối hợp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Nguyễn Sỹ Cương cho rằng, không phải đối với công tác phòng, chống tội phạm xâm hại đối với trẻ em mà sự phối hợp giữa các cơ quan bao giờ cũng là khâu yếu nhất. “Sợ nhất là câu cả hệ thống chính trị vào cuộc, bởi nói như vậy gần như chẳng có ai vào cuộc”. Nhấn mạnh điều này, Phó Chủ nhiệm Nguyễn Sỹ Cương nêu rõ, bảo vệ trẻ em trước sự xâm hại ở nhiều tình huống, môi trường khác nhau thì phải có phối hợp như thế nào cho chặt chẽ, nếu cứ hô hào phối hợp, vào cuộc chung chung sẽ không hiệu quả.

Cả hệ thống chính trị vào cuộc, nhưng cả hệ thống chính trị là những ai? Nêu ra câu hỏi này, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga đặt vấn đề: Trong Luật Trẻ em quy định rõ trách nhiệm của UBND, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ… Và, sau khi ĐBQH chất vấn, Ủy ban Tư pháp có phiên giải trình về vấn đề này, Thủ tướng Chính phủ đã có cuộc họp trực tuyến về công tác bảo vệ trẻ em và có thông báo tới các UBND các tỉnh để giao nhiệm vụ nhưng đáng buồn là cho đến nay, sau gần 8 tháng từ khi Thủ tướng Chính phủ kết luận mới có 11 tỉnh, thành phố ban hành văn bản chỉ đạo triển khai Kết luận của Thủ tướng, còn 52 tỉnh chưa ban hành. Điều này cho thấy sự quan tâm của địa phương đối với công tác này còn chưa thỏa đáng.

Ở một góc nhìn khác, phân tích về tình hình xâm hại trẻ em, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp Nguyễn Đình Quyền nhấn mạnh đến vấn đề trách nhiệm của các bộ, ngành có liên quan, không riêng gì cơ quan tố tụng. Trong đó, có trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đặc biệt là Bộ Tư pháp, liên quan tới thông tin tuyên truyền giáo dục pháp luật. Trách nhiệm được quy định trong luật rất rõ, nhưng khi thực hiện các kiến nghị của Ủy ban Tư pháp lại rất chậm là do các cơ quan chưa thực hiện hết trách nhiệm. Vấn đề, theo nguyên Viện trưởng Nguyễn Đình Quyền là Ủy ban Tư pháp cần chỉ rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành ra trước QH, không nêu chung chung.

Hà An

tin cùng chuyên mục

 
  • Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Có thể trình nhiều phương án sửa đổi Hiến pháp(16-05-2013)
  • Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Có thể trình nhiều phương án sửa đổi Hiến pháp(16-05-2013)
  • Chủ tịch Quốc hội: Lạm phát “quá tốt” do điều hành dở(15-05-2013)
  • Đừng để bị chi phối khi bỏ phiếu(13-05-2013)
  • Bỏ phiếu tín nhiệm 49 lãnh đạo cao cấp(13-05-2013)
  • Cán bộ cao cấp cần tiêu chuẩn gì?(11-05-2013)
  • Từ thực tiễn cuộc sống đến việc sửa đổi Luật Đất đai – Bài 4: Chưa bịt kín các kẽ hở của Luật 2003(09-05-2013)
  • Sẽ lập tòa án hiến pháp?(08-05-2013)
  • Báo chí và cơ quan điều tra có những kênh điều tra riêng(07-05-2013)
  • 30 ngàn tỷ nên dành giải cứu người nghèo(07-05-2013)
  • “Đề xuất của Bộ Công an sẽ dấy lên sự lo ngại trong dân”(07-05-2013)
  • Đề xuất sửa Điều 7 Luật Báo chí: Chỉ nên giao quyền cho một cơ quan(07-05-2013)
  • Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: Phóng viên điều tra sẽ bị “vặt bớt tay chân”(05-05-2013)
  • Hội đồng Hiến pháp – lựa chọn chính trị an toàn?(04-05-2013)
  • Đề xuất “C.A có quyền yêu cầu báo chí tiết lộ nguồn tin” bị phản ứng(04-05-2013)
  • Lựa chọn tên nước không thể chỉ bằng tình cảm(03-05-2013)
  • ‘Một m2 đất lúa chuyển đổi cũng phải xin Thủ tướng’(26-04-2013)
  • Từ thực tiễn cuộc sống đến việc sửa đổi Luật đất đai – Bài 3: Muôn hình vạn trạng tham nhũng tập thể trong quản lý đất đai(24-04-2013)
  • Lấy phiếu tín nhiệm: Đừng để ‘hòa cả làng’(23-04-2013)
  • Đã đến lúc cần giáo dục liêm sỉ(23-04-2013)