Thứ hai, ngày 21/01/2019 08:22:22 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

. Cải cách hành chính - bài học từ Triều Nguyễn : Phát huy cơ chế kiểm soát tha hóa quyền lực


Cập nhật: 5h23' ngày 30/10/2018


 09:22 | 29/10/2018

Để đạt mục tiêu dân giàu nược mạnh, xã hội ổn định phồn vinh, một trong những việc cần ưu tiên hàng đầu của đất nước chính là cải cách hành chính (CCHC). Theo đó, để CCHC hiệu quả, bài học kinh nghiệm từ triều Nguyễn vận dụng được rút ra: Phát huy các cơ chế kiểm soát tha hóa quyền lực để có chế tài kiểm tra, giám sát ngăn chặn, xử lý hiệu quả tổ chức, cá nhân lạm quyền, bóp méo quyền, chia sẻ quyền, thâu tóm, thao túng, ngăn quyền, nhũng nhiễu trong bộ máy...`

Nhiều công cụ giám sát quyền lực

Cải cách là nhu cầu thiết yếu của mỗi giai đoạn lịch sử và cũng là khát vọng của những người đứng đầu đất nước. Tuy mỗi giai đoạn, nhà cầm quyền có những mục tiêu và phương thức khác nhau, nhưng đều hướng tới mong muốn chung là làm sao cho dân giàu, nước thịnh, xã hội ổn định, phồn vinh. Để đạt được mục tiêu đó, việc củng cố, tinh lọc bộ máy hành chính, tuyển chọn, sử dụng nhân tài, chống tham nhũng, kiểm soát quyền lực nhà nước luôn là mối quan tâm hàng đầu của các bậc minh quân…

Đơn cử, Triều Nguyễn là triều đại có nhiều cải cách đáng ghi nhận ở nước ta: Thời vua Gia Long, ngay sau khi lập nước, ông đã định ra nhiều chính sách mới kiện toàn hệ thống hành chính và quan chế cho chính quyền mới như: Đặt quốc hiệu Việt Nam, đặt nghi thức thiết triều, đo đạc lập địa bạ trên toàn quốc, quy định trang phục, ấn triện, tiền tệ... mới hoàn toàn so với trước. Đến đời Vua Minh Mạng, bộ máy hành chính, quan ngạch, quân đội, khoa cử, thuế khóa… được cải tổ mạnh mẽ. Đặc biệt, ông phân định lại toàn bộ địa giới hành chính cả nước tinh gọn và dễ kiểm soát hơn...

Đề cập tới việc vận dụng những ưu điểm của cơ chế kiểm soát quyền lực triều Nguyễn vào việc thực hiện kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay, Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương Cao Văn Thống cho rằng: Dưới triều Nguyễn, việc kết hợp kiểm tra, giám sát từ bên ngoài với kiểm tra, giám sát từ bên trong rất hiệu quả, góp phần làm cho đội ngũ quan lại biết “tự soi, tự sửa, tự rèn, tự tránh” để giữ mình liêm chính, làm tròn bổn phận, chức trách được giao. Cụ thể, chế độ hồi tỵ (tránh, né đi) dưới triều Nguyễn quy định những người thân như anh em, cha con, thầy trò, bạn bè cùng học, những người cùng quê thì không được làm quan cùng một chỗ; người làm quan không được làm quan ở quê mình… Chính chế độ hồi tỵ đã góp phần làm cho bộ máy hành chính triều Nguyễn được củng cố, tránh được tình trạng cục bộ, bè phái, thao túng, thâu tóm quyền lực trong bộ máy hành chính và đội ngũ quan lại các cấp.

Theo TS. Đặng Xuân Hoan - Học viện Hành chính Quốc gia, việc kiểm tra, giám sát các cơ quan hành chính và đội ngũ quan lại triều đại Nguyễn đã thực hiện nghiêm túc nguyên tắc “trên dưới liên kết hợp đồng, trong ngoài kiềm chế lẫn nhau”. Cụ thể, dưới triều Vua Minh Mạng, ngoài Đô Sát viện, thực hiện việc kiểm tra, giám sát bộ máy hành chính và đội ngũ quan lại các bộ là hệ thống giám sát của Lục khoa và các địa phương chịu sự giám sát của 16 quan giám sát Ngự sử. Các quan Ngự sử có quyền hành thực sự và hoạt động rất độc lập. Với bộ máy kiểm tra, giám sát chặt chẽ như trên, không một cơ quan hành chính nào, không một quan lại nào không bị kiểm tra, giám sát từ các phía, ngay từ bên trong tổ chức và từ bên ngoài tổ chức. Điều này góp phần không nhỏ vào hiệu quả của bộ máy nhà nước và các quan lại, hạn chế, ngăn ngừa lạm quyền, lộng quyền, lợi dụng quyền lực, tha hóa quyền lực…

Mở rộng diện áp dụng cơ chế “hồi tỵ”

Ban Tổ chức Trung ương đang xây dựng quy định về kiểm soát quyền lực, chống chạy chức, chạy quyền. Quyền lực sẽ sinh ra tham nhũng. Hiện tạm phân ra 6 loại quyền lực: Quyền lực chính trị “đẻ” ra chạy chức, chạy quyền; quyền lực lập pháp sinh ra cơ chế chạy chọt, xung đột lợi ích; quyền lực hành chính tạo cơ chế “xin - cho”; quyền lực kinh tế “đẻ” ra tham nhũng tài chính; quyền lực tư pháp thì liên quan đến chạy tội, chạy án, chạy thắng kiện, hai bên cùng thắng; quyền lực thông tin dẫn đến tình trạng “sáng đưa, trưa gặp, chiều gỡ”.

Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương Cao Văn Thống

Tại Hội thảo khoa học về “dấu ấn CCHC thời Nguyễn - giá trị lịch sử và đương đại” do Bộ Nội vụ tổ chức mới đây, các chuyên gia CCHC cho rằng: Một trong những vấn đề lớn đang đặt ra trong CCHC hiện nay là tình trạng bè phái, gia đình, cánh hẩu đang rất phổ biến trong các cơ quan hành chính nhà nước. Tình trạng này dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu cực như nâng đỡ, bao che cho nhau; đánh giá, khen thưởng, kỷ luật, đề bạt cán bộ công chức thiếu khách quan, không dựa trên năng lực và kết quả làm việc; nội bộ mất đoàn kết, không huy động được các thành viên trong tổ chức phấn đấu vì mục tiêu chung. Bên cạnh đó, việc giám sát quyền lực nhà nước ở nước ta hiện nay chưa thật sự hiệu quả. Sự phối hợp giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp chưa làm cho bộ máy nhà nước được kiểm soát chặt chẽ; chưa có sự liên kết hợp đồng, trong ngoài kiềm chế lẫn nhau. Việc kiểm tra, giám sát từ bên trong rất hạn chế thông qua tự phê bình, phê bình, kiểm điểm, đánh giá, nhận xét hàng năm, nhiều nơi rất hình thức, ít xử lý được trường hợp vi phạm…

Để CCHC hiệu quả, cần nghiên cứu và phát huy các cơ chế kiểm soát các dạng tha hóa quyền lực như thời nhà Nguyễn, để có chế tài kiểm tra, ngăn chặn, xử lý hiệu quả tổ chức, cá nhân lạm quyền, bóp méo quyền, chia sẻ quyền, thâu tóm, thao túng, ngăn quyền, chặn quyền, nhũng nhiễu trong bộ máy. Đơn cử, cần mở rộng diện và đối tượng áp dụng chế độ “hồi tỵ”, đồng thời xây dựng chế tài buộc cán bộ công chức phải thực hiện theo các quy định, xử phạt thật nghiêm cán bộ công chức vi phạm chế độ hồi tỵ. Hiện nay, Luật Cán bộ, công chức và Luật Phòng, chống tham nhũng quy định lĩnh vực và đối tượng phải thực hiện chế độ hồi tỵ còn rất hạn hẹp; chế độ hồi tỵ chưa được thực hiện thường xuyên, nghiêm minh, đồng bộ, chặt chẽ đã dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.

Mặt khác, cần vận dụng cơ chế kiểm soát quyền lực, chống tham nhũng của triều Nguyễn để xây dựng được cơ chế phòng ngừa hữu hiệu để không thể tham nhũng, cơ chế, chế tài xử lý nghiêm khắc, chặt chẽ, nghiêm minh để không dám tham nhũng, chế độ đãi ngộ hợp lý để không cần tham nhũng, và ý thức trách nhiệm, gương mẫu, nêu gương sáng để không muốn tham nhũng…

Trần Hải

tin cùng chuyên mục