Thứ ba, ngày 13/11/2018 12:21:15 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

. Thanh tra Nghị viện New Zealand: Mở rộng chức năng qua các đạo luật


Cập nhật: 5h26' ngày 06/11/2018


 09:56 | 04/11/2018

Năm 1962, New Zealand là nước ngoài khu vực Scandinavia đầu tiên thành lập chế định Thanh tra Quốc hội (Ombudsman), là nước thứ 4 trên thế giới sau Thụy Điển, Phần Lan và Đan Mạch. Chế định này được thành lập bằng một đạo luật của Quốc hội với nhiệm vụ ban đầu là điều tra những khiếu nại của công dân đối với các cơ quan, tổ chức Chính phủ.

Việc mở rộng thẩm quyền của Thanh tra Quốc hội bắt đầu năm 1968. Theo đó, thẩm quyền của Thanh tra Quốc hội bao gồm cả việc giải quyết khiếu nại tố cáo liên quan đến các hội đồng giáo dục và ban quản trị các bệnh viện.

Năm 1975, Luật Thanh tra Quốc hội được sửa đổi, trong đó quan trọng nhất là cho phép bổ nhiệm nhiều hơn 1 người là thanh tra Quốc hội (trong trường hợp có nhiều hơn 1 người được bổ nhiệm là thanh tra Quốc hội thì sẽ có 1 người là Chánh Thanh tra). Luật năm 1975 cũng mở rộng thẩm quyền để bao gồm việc giải quyết khiếu nại tố cáo liên quan đến các chính quyền địa phương.

Sau khi Luật Thông tin chính thức có hiệu lực tháng 7.1983, Thanh tra Quốc hội được trao thêm chức năng điều tra và xem xét việc giải quyết các khiếu tố liên quan đến quyết định của các bộ trưởng cũng như các cơ quan chính quyền trung ương về đề nghị được cung cấp thông tin của người dân.

Tháng 3.1988 Luật Hội họp và thông tin chính thức ở chính quyền địa phương bắt đầu có hiệu lực, trao cho Thanh tra Quốc hội thẩm quyền tương tự như Luật Thông tin chính thức năm 1983 nhưng là với quyết định của các cơ quan chính quyền địa phương về yêu cầu cung cấp thông tin của người dân.

Theo Luật Bảo vệ người tiết lộ thông tin (còn được gọi là Luật Thổi còi, có hiệu lực năm 2001), Thanh tra Quốc hội có trách nhiệm tư vấn và hướng dẫn cho bất kỳ người nào đang thực hiện hoặc dự tính thực hiện việc tố cáo những sai phạm nghiêm trọng tại nơi làm việc của họ (cả tổ chức nhà nước và tổ chức tư nhân). Theo luật này, Thanh tra Quốc hội được coi là “cơ quan phù hợp” để bất kỳ nhân viên nào cũng có thể viện đến khi họ dự định tố cáo và muốn được bảo vệ.

Tháng 1.2005, Luật Doanh nghiệp Nhà nước năm 2004 có hiệu lực. Theo đó, tất cả doanh nghiệp nhà nước đều thuộc quyền tài phán của Thanh tra Quốc hội.

Tháng 6.2007, Thanh tra Quốc hội được chỉ định là Cơ chế Phòng ngừa Quốc gia theo quy định của Luật về các tội tra tấn năm 1989 (COTA). COTA là đạo luật cụ thể hóa các nghĩa vụ của New Zealand theo Nghị định thư không bắt buộc của Công ước chống Tra tấn và Trừng phạt hoặc Đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm - OPCAT. Một trong những nghĩa vụ OPCAT đưa ra đối với quốc gia thành viên Nghị định thư là thành lập một cơ chế theo dõi thường xuyên và độc lập đối với các cơ sở giam giữ nhằm ngăn ngừa hành vi tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm. Thanh tra Quốc hội New Zealand, do đó, chịu trách nhiệm theo dõi các trại giam, cơ sở giam giữ người nhập cư trái phép… Thanh tra Quốc hội cũng theo dõi và đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện điều kiện giam giữ và đối xử với tù nhân.

Ngoài theo dõi việc thực hiện cam kết quốc tế của New Zealand theo Nghị định thư OPCAT, tháng 10.2010, Thanh tra Quốc hội bắt đầu đảm nhận vai trò của một cơ chế độc lập chịu trách nhiệm theo dõi việc thực hiện Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền của người khuyết tật, cùng với hai tổ chức khác là Ủy ban Nhân quyền New Zealand và Liên minh các Công ước New Zealand.

Ngoài những vấn đề lớn về vai trò, thẩm quyền nêu trên, Thanh tra Quốc hội còn được trao những thẩm quyền mà nhiều khi người ta cho là khá nhỏ, khá chi tiết. Như tháng 6.2009, Luật Giao thông đường bộ của New Zealand trao cho Thanh tra Quốc hội thẩm quyền cho ý kiến đối với quy định của Bộ Giao thông liên quan đến tiếp cận thông tin cá nhân của người dân khi họ đến đăng ký xe ô tô. Điều này thể hiện việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân luôn được luật pháp của New Zealand hết sức chú trọng và Thanh tra Quốc hội là một trong những cơ quan được giao trọng trách theo dõi việc bảo đảm các quyền đó.

Như vậy, theo thời gian, ngày nay, thẩm quyền của Thanh tra Quốc hội New Zealand mở rộng hơn rất nhiều so với ngày đầu thành lập năm 1962, bao gồm việc điều tra các khiếu tố liên quan đến: Các cơ quan chính quyền trung ương; cơ quan chính quyền địa phương; các hội đồng giáo dục (từ tiểu học đến đại học) và ban quản trị các bệnh viện; doanh nghiệp nhà nước (Crown Entities); trại giam; nơi tạm giữ người nhập cư trái phép; điều kiện giam giữ và đối xử với người bị tạm giữ; cơ sở chăm sóc và bảo vệ trẻ em; cơ sở chăm sóc cho người khuyết tật.

Từ Ombudsman theo tiếng Thụy Điển được hiểu là người phụ trách giải quyết than phiền của người khác. Từ này lần đầu tiên được sử dụng với nghĩa hiện đại là vào năm 1809 khi Quốc hội Thụy Điển thành lập Văn phòng Justitieombudsman phụ trách việc bảo vệ lợi ích công dân khi giao dịch với các cơ quan chính phủ. Từ này hiện được dịch sang tiếng Việt là Thanh tra Quốc hội.

Hiện nay, khoảng hơn 100 nước và vùng lãnh thổ có chế định Thanh tra Quốc hội. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra Quốc hội, song về cơ bản, trọng tâm công việc của Thanh tra Quốc hội thường là bảo vệ quyền con người, quyền công dân; chống tham nhũng và những hành vi sai trái ở khu vực công.

Vũ Việt Phương

tin cùng chuyên mục