Thứ ba, ngày 13/11/2018 11:21:02 ĐT:(08) 3932 0692 - 3932 1636 - Fax: (08) 3932 5247 Email: hoiluatgiatvpl@gmail.com

Người bảo vệ


Cập nhật: 5h1' ngày 07/11/2018


 09:53 | 04/11/2018

Trong báo cáo thường niên, Thanh tra Quốc hội New Zealand nói về nhiệm vụ của mình: “Chúng tôi điều tra, giám sát hành vi của các cơ quan nhà nước; cung cấp lời khuyên và hướng dẫn để bảo đảm mọi người được đối xử công bằng ở New Zealand, từ đó, tạo dựng sự tin cậy vào cơ quan công quyền”. Trên thực tế, với những gì Thanh tra Quốc hội đã và đang làm, họ không chỉ là bảo vệ người dân, công chúng, mà còn bảo vệ uy tín của chính phủ, cho sự liêm chính và minh bạch của chính quyền.

Bảo vệ sự minh bạch

Một trong những chức năng cơ bản nhất của Thanh tra Quốc hội New Zealand là bảo đảm sự minh bạch của thông tin cũng như thúc đẩy văn hóa minh bạch trong chính trị. Đó là lý do Đạo luật Thông tin chính thức (có hiệu lực năm 1983) gắn chặt với chức năng cũng như quá trình hình thành và phát triển của cơ quan này.

Theo nguyên tắc cơ bản của đạo luật này, “mọi thông tin liên quan đến cơ quan công quyền đều phải công khai trừ phi tồn tại những lý do chính đáng theo quy định của luật”. Đạo luật được thông qua nhằm “giúp công chúng tiếp cận dễ dàng hơn những thông tin mà họ quan tâm, từ đó tích cực tham gia quá trình xây dựng, hoạch định luật pháp, chính sách cũng như quá trình giám sát việc thực thi; đồng thời thúc đẩy trách nhiệm giải trình của các cơ quan của chính phủ, các quan chức nhà nước; góp phần bảo vệ những thông tin nhạy cảm liên quan đến lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và cuối cùng là góp phần bảo vệ quyền riêng tư cá nhân”.

Theo quy định của luật, yêu cầu cung cấp thông tin của công dân phải được trả lời trong vòng 20 ngày làm việc. Trong trường hợp cơ quan công quyền yêu cầu gia hạn thêm thời gian để trả lời yêu cầu, họ cần phải đưa ra lý do xác đáng đối với bên yêu cầu cung cấp thông tin.

Theo thống kê của Văn phòng Thanh tra Quốc hội, số lượng yêu cầu hay khiếu nại về yêu cầu cung cấp thông tin đã gia tăng đáng kể từ khi Đạo luật Thông tin chính thức được thông qua. Năm 2012, Thanh tra Quốc hội nhận được 1.236 yêu cầu trong lĩnh vực này, tăng 25% so với năm 2010.

Năm 2012, Thanh tra Quốc hội New Zealand đã bày tỏ lo ngại về xu hướng các cơ quan Chính phủ tìm cách giữ bí mật thông tin bằng cách thúc đẩy thông qua các văn bản quy phạm pháp luật nhằm né tránh Đạo luật Thông tin chính thức, chẳng hạn như dự luật về mua sắm tài sản bán công hay những thay đổi trong cấp phép cho các khu mỏ. Tại một cuộc điều trần ở ủy ban của Quốc hội liên quan đến chủ đề này năm 2012, Thanh tra Quốc hội đã lập luận rằng tài sản nhà nước là phạm trù liên quan trực tiếp đến Luật Mô hình sở hữu hỗn hợp, trong đó quy định ngay cả trường hợp tài sản có 51% thuộc sở hữu của công chúng vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh của Đạo luật Thông tin chính thức. Chính tại buổi điều trần, Thanh tra Quốc hội đã khẳng định rằng, nếu một cơ quan công quyền hoặc những người làm trong cơ quan công quyền cố tình không hiểu tầm quan trọng của pháp quyền trong đó minh bạch là một trong những tiêu chí rõ ràng và quan trọng nhất thì đó là một xu hướng nguy hiểm và đáng báo động.

Tháng 12.2014, Văn phòng Thanh tra Quốc hội tiến hành cuộc điều tra độc lập để tìm hiểu mức độ các cơ quan công quyền đáp ứng yêu cầu của công chúng chiểu theo Đạo luật Thông tin chính thức. Có tới 63 cơ quan công quyền được yêu cầu tham gia. Cơ quan này cho biết họ nhận được ngày càng nhiều đơn khiếu nại hoặc phàn nàn về tình trạng khu vực công ngày càng tỏ ra “đóng cửa” đối với công chúng. Luật sư chuyên ngành Luật Hiến pháp Mai Chen cho biết, việc các cơ quan của Chính phủ miễn cưỡng đáp ứng những yêu cầu về thông tin trong khuôn khổ Đạo luật Thông tin chính thức làm dấy lên mối lo ngại về sự hiểu biết của công chức nhà nước đối với quyền hạn và trách nhiệm của họ đối với công dân, nhất là trong việc bảo đảm sự cân bằng trong mối quan hệ giữa chàng David và Golliath (chỉ mối quan hệ giữa công dân và Chính phủ).

Bảo vệ người tố giác

Thanh tra Quốc hội cũng là một trong những cơ quan chịu trách nhiệm bảo vệ “người tố giác”, những người dũng cảm tố cáo hành vi sai trái nghiêm trọng tại nơi làm việc theo Đạo luật Bảo vệ người tiết lộ thông tin (còn được gọi là Đạo luật Người thổi còi), có hiệu lực từ năm 2001, áp dụng cho cả khu vực công và tư.

Theo đạo luật này, những hành vi được coi là “sai trái nghiêm trọng” bao gồm sử dụng tiền hoặc tài nguyên công cộng bất hợp pháp, tham nhũng; hành vi gây ra rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, an toàn, môi trường hoặc quá trình duy trì trật tự, duy trì pháp luật; bất kỳ hành vi phạm tội hình sự nào; những sơ suất hoặc hoạt động quản lý yếu kém của các quan chức nhà nước.

Đạo luật quy định rằng các nhà tuyển dụng không thể thực hiện các thủ tục tố tụng hoặc kỷ luật đối với một nhân viên thực hiện hành vi “tố cáo hành vi sai trái” hoặc chuyển mối quan ngại của họ đến “cơ quan thích hợp” (ở đây là Văn phòng Thanh tra Quốc hội hoặc Văn phòng Gian lận nghiêm trọng - SFO). Đạo luật cũng quy định nếu nhà tuyển dụng, hoặc người sếp có hành động trả thù, nhân viên đã tố giác được bảo vệ để tiến hành kiện chống lại người chủ của mình theo Luật Quan hệ lao động và Luật Nhân quyền.

Trên thực tế, tố giác tham nhũng hoặc sai phạm nơi công sở là một trong những công cụ hữu hiệu cho cuộc chiến chống tham nhũng. Tuy nhiên, rất ít người dám đứng lên làm việc đó. Chính vì vậy, Đạo luật Bảo vệ người tiết lộ thông tin được kỳ vọng là một trong những tấm khiên hữu hiệu để thúc đẩy người dân dám đứng lên tố giác hành vi sai trái. Đạo luật này khuyến khích các tổ chức và cá nhân cung cấp thông tin hữu ích cho chính quyền, kể cả đơn thư nặc danh về vấn đề hối lộ và tham nhũng. Cách làm này đem lại hiệu quả khá cao. Trong năm 2014 - 2015, Thanh tra Quốc hội và SFO đã tiến hành điều tra và kết án 8 công ty tài chính với giá trị gian lận lên tới 2,2 tỷ USD.

Quỳnh Vũ

tin cùng chuyên mục